لغت مهاجرت معمولا به معني انتقال مواد اوليه از سطح مواد بسته بندي به غذا ميباشد.از اين رو در طي تماس مهاجرت مواد بسته بندي كه يا از پلاستيك و يا از كاغذ و مقوا و يا از مواد لاكي استفاده ميشوند از اهميت خاصي برخوردار است.
مهاجرت اساسا يك فرايند انتشار است كه ممكن است بوسيله يك واكنش دروني تركيبات غذا با مواد بسته بندي شديدا تاثير بپذيرد.اين واكنش ها ممكن است خصوصيات مواد بسته بندي را تغيير دهند.به عنوان مثال مقاومت سطح تماس را كاهش داده و يا حتي باعث سخت شدن بسته گردد.از سوي ديگر تركيبات غذا بوي‍‍ژه چربي به پلاستيك هاي نظير پلي اتيلن ياپلي روپيلن مهاجرت ميكنند و تحرك پذيري مواد پلاستيكها را افزايش داده و بنابراين مهاجرت انها به مواد غذايي بسته بندي شده را افزايش ميدهد.

در سال هاي اخير در كشور ما مصرف پلاستيك ها به فرم هاي مختلف نظير فيلم ها ،لايه ها،ظروف پلاستيكي سخت و نيمه سخت متداول گرديده است.اين مواد به تدريج جانشين ظروف شيشه اي و فلزي ميگردند.

روش اندازه گيري مهاجرت مواد بسته بندي

1) روش استخراج سلول
سلول شامل يك بشر شيشه اي يك ليتري است كه دو جفت شيار مخالف قطري در لبه هاي ان تعبيه شده است.علاوه بر ان چنگك شيشه اي داريم كه دو ميله موازي هستند كه هركدام 8 سانتي متر طول و 2 سانتي مترطول اضافي جهت اتصال انها از دو انتها به يكديگر دارند بطوريكه براي نمونه مورد ازمايش به عنوان گيره يا چنگك در شيارهاي لبه شير قرار گرفته نمونه كاملا در حلال مورد نظر غوطه ور باقي ميماند.
يك چهار پايه شيشه اي 8 ×6 با پايه هاي 2 سانتي متر ارتفاع تعبيه شده كه براي ثابت نگه داشتن نمونه ها در حلال به كار ميرود.دو ميخ شيشه اي سه سانتي متري براي محم نگه داشتن نمونه به چنگك هر يك در پوشش شيشه اي مناسب براي پوشاندن سلول استخراج در حين ازمايش يكار ميرود.با چنين سلولي ميتوان فيلم ساده اي به ابعاد 7.5×33.4 سانتيمتر(500 سانتيمتر مساحت براي هر دو نمونه)را در ان واحد در معرض 1000ml از حلال مناسب براي هر غذا (جدول 1) قرار دارد بطوريكه نسبت سطح به حجم حلال 1:2 باقي بماند.

2) روش كيسه اي
اين روش براي فيلم هاي اكسترود شده و چند لايه كه نياز است تنها يك يك طرف انها با حلال مناسب هر غذا تماس داشته باشد مناسب است.
در صورت استفاده از فيلم هاي چند لايه اكسترود شده ،كيسه هاي 500 ميلي ليتري استفاده ميشود.در اين كيسه ها در سطح داخل جاييكه با غذا در تماس است و با حرارت دوخته شده با حلال مناسب ان غذا پر ميشود بطوريكه نسبت 1:1 حجم به سطح رعايت گردد.

3)روش مورد استفاده براي ظروف
ظروف سخت با حلال مناسب غذا مورد ازمايش قرار ميگيرند.
روشي انجام ازمايش مهاجرت براي 3 روش فوق
نمونه اي كه ميبايست مورد ازمايش قرار گيرد يا در سلول استخراج و يا به فرمهاي كيسه يا ظروف ابتدا در يك درجه حرارت ثابت نيم ساعت باقي ميماند تا به درجه حرارت ازمايش برسد.به همين ترتيب مقدار حلال مورد استفاده در ازمايش نيز به درجه حرارت ازمايش رسانده ميشود و به سلول استخراج،كيسه يا ظرف منتقل شده براي دوره مورد نظر در يك درجه حرارت ثابت باقي ميماند.در پايان ازمايش نمونه خارج شده و محلول استخراج شده با يك تكرار مناسب جهت تغليظ منتقل ميشود.

تعيين مقدار ماده استخراج شده
محلول استخراج شده در هرتكرار با استفاده از تبخير يا تقطير تحت درجه حرارت پايين به حدود 50 ml تغليظ ميگردد.محلول تغليظ شده به يك بشقاب استيل كاملا تميز منتقل شده و تا زمان خشك شدن كامل در اون 100(+،- )5 قرار ميگيرد.بشقاب به مدت 30 دقيقه در دسيكاتور سرد باقيمانده با دقت 0.1ميلي گرم توزين ميشود.مقدار ماده استخراج شده حاصل بصورت mg/dm ويا ppm بيان مي شود.

عوامل موثر در روش اندازه گيري ميزان مواد مهاجرت
براي اندازه گيري صحيح و عملي ميزان مواد منتقل شده در ابتدا بايد مطمئن شويم كه مواد شيشه از ليست ايين نامه هاي مواد مجاز انتخاب شده باشد.در چنين ليستي ضريب كاهش ان مواد نيز ذكر شود.ضريب كاهش يعني ضريبي براي كاهش مقدار مواد منتقل شده به مشابه هاي غذاهاي چرب-به عبارت ديگر اين ضرايب اعداد بين 2 و5 هستندكه مقدار مواد منتقل شده بدست امده بر انها تقسيم ميشوند.اين تقسيم بايد قبل از اينكه مقدار مواد منتقله با حد مجازش مقايسه شود انجام گيرد.به عنوان مثال اگر براي اندازه گيري ميزان مواد منتقل شده از مواد پلاستيكي به درون گشت در ازمايش بجاي گوشت از يكي از مشابه غذاهاي چرب مثل روغن زيتون،مخلوط تري گليسيريد يا روغن افتابگردان استفاده شود زيرا روغن ازاد كه عامل انتقال بيشتري است در روي سطح گوشت به مراتب كمتر از روغن ازاد در مقايسه با غذاهاي چرب وجود دارد.پس در اين ازمايش بايد پس از اينكه ميزان مواد انتقال يافته مشخص شد ان را تقسيم بر ضريب كاهش مخصوص خود مينمايند زيرا در ازمايش بجاي گوشت از غذاهاي چرب استفاده شده است.بنابراين در اينجا مقدار انتقال يافته بايد تقسيم بر 4 شود تا مقدار انتقال واقعي كه در عمل نشان ميدهد بدست ايد.

در استاندارد مذكور شرايط زماني و شرايط حرارتي كه بايد براي اندازه گيري مقدارانتقال كل رعايت شود تعريف شده است.

در هنگام پركردن مواد غذايي در داخل بسته بندي و يا نگهداري در دماي اطاق و يا كمتر از ان در ازمايشها بايد ان دماها لحاظ شود ودر تمام درجه حرارت مشخص ازمايش صورت گيرد.اما در اين استاندارد به طور دقيق قيد نشده است كه اينگونه ازمايش ها (ازمايش ها با درجه حرارت مشخص و متغير) به چه صورت بايد باشد(تا همان شرايطي كه در عمل صورت گرفته ايجاد شود)ايا بايد در هر ازمايش يك درجه را اعمال نمود يا اينكه ميتوان در يك ازمايش دما را تغيير داد و از چندين درجه حرارت استفاده نمود.
البته هر دو روش معايب و مزايايي دارند.ازمايش در شرايط درجه حرارت متغير و مركب نزديكتر به ان چيزي است كه در واقع انجام ميشود و اقتصادي تر است.اما عيب نيز وجود دارد كه اگر نتايج ازمايش نشان دهد كه مقدار مواد پلاستيكي مهاجرت شده از حد مجاز بيشتر است مشخص و معلوم نميشود كه اگر ازمايش تنها تحت يكي از شرايط حرارتي مثلا درجه حرارت پايين تر انجام ميشد ايا باز هم ميزان مهاجرت مواد پلاستيكي از حد مجاز بيشتر ميشد يا نه.اگر مواد مهاجرت يافته از حد مجاز فراتر نرود اين ماده پلاستيكي را بطور يقين ميتوان در شرايط دمايي پايين تر استفاده نمود.بايد توجه كرد كه اگر ازمايش تحت شرايط دمايي مجزا و نه تركيبي انجام گيرد تصميم گيري در مورد اينكه از يك ماده پلاستيكي ميتوان در درجه حرارت هاي پايين استفاده كرد يا نه بطور سريع ميتواند اين كار انجام شود.

ارسال شده توسط : محقق سایت ایران هولوگرام - ٤  تیر , ١٣٩٠